Evlilik İptali Davası

Evliliğin İptali Davası Nasıl Açılır? Sebepler, Süreler ve Sonuçlar Nedir? Evliliğin iptali davası, nikâh sırasında Türk Medeni Kanunu’nda sayılan bir geçersizlik sebebi bulunduğunda aile mahkemesinde açılır. Eşlerden birinin evlenirken hâlen evli olması gibi durumlar mutlak butlan; evlenme iradesini etkileyen ve kanunda tanımlanan yanılma, aldatma veya korkutma gibi durumlar nispi butlan kapsamında değerlendirilir. Davayı açabilecek kişi ve süre, ileri sürülen sebebe göre değişir. Geçersizlik iddiası evliliği kendiliğinden sona erdirmez; evlilik, hâkimin kararına kadar hukuki sonuçlarını doğurur.

Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark nedir?

Boşanma, geçerli kurulmuş bir evliliğin sonlandırılmasına yöneliktir. İptal davasında ise mahkeme, evlenme anında kanunun saydığı bir sakatlık bulunup bulunmadığını inceler. Bu ayrım, eşlerin yaşadığı her sorunun iptal davasına konu olamayacağı anlamına gelir.

Örneğin nikâhtan sonra başlayan geçimsizlik veya sonradan yaşanan sadakatsizlik, evlenme anındaki bir geçersizlik sebebiyle aynı şey değildir. Bu olayların hukuki karşılığı somut koşullara göre boşanma olabilir. Ayrıntılı boşanma konuları için aile hukuku sayfamıza ve aldatma nedeniyle boşanma sürecine ilişkin yazımıza bakabilirsiniz.

Mutlak butlan sebepleri nelerdir?

Türk Medeni Kanunu’nun 145. maddesi dört sebep düzenler: Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, o sırada sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel derecede akıl hastalığının bulunması veya eşler arasında evlenmeye engel derecede hısımlık olması.

Bu sebepler anlatılırken “akıl hastalığı bulunan kişinin evliliği iptal edilir” gibi geniş bir ifade kullanmak doğru değildir. Kanunun aradığı, evlenmeye engel olacak derecedeki durumdur. Benzer şekilde geçici ayırt etme gücü yokluğu, sürekli yoksunluktan farklı bir başlık altında değerlendirilir. İddianın hangi sebebe girdiği, özellikle dava hakkı bakımından önem taşır.

Nispi butlan hangi durumlarda gündeme gelir?

Eşin nikâh sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması nispi butlan sebeplerinden biridir. Yanılma da ancak kanunun belirlediği nitelikteyse iptal davasına dayanak olabilir: Kişi evlenmeyi veya evlendiği kişiyle evlenmeyi istemediği hâlde yanılmış olabilir ya da eşindeki çok önemli bir nitelik konusunda yanılarak evlenmiş olabilir.

Kanundaki aldatma, evlilik sırasında sonradan gerçekleşen sadakatsizlik anlamına gelmez. Burada evlenme kararının, eşin namus ve onuruna ilişkin kanunda belirtilen biçimde aldatılarak verilmesi veya davacı ya da altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmesi söz konusudur. Korkutma için de sıradan bir tartışma yeterli değildir; kişi, kendisinin veya yakınlarının hayatı, sağlığı, namus ya da onuru hakkında pek yakın ve ağır bir tehlikeyle evlenmeye razı edilmiş olmalıdır.

Küçük veya kısıtlı kişinin gerekli yasal temsilci izni alınmadan evlenmesi ise yasal temsilciye tanınan ayrı bir dava hakkı doğurabilir. Buna karşılık bekleme süresine uyulmaması tek başına evliliğin iptalini gerektirmez.

Davayı kim açabilir ve süre ne kadardır?

Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır; ilgisi bulunan kişiler de dava açabilir. Ancak kanunda istisnalar vardır. Örneğin sona ermiş evlilik için savcının resen dava açması ile ilgili kişinin butlanın tespitini istemesi aynı kurala tabi değildir. Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya hastalığın iyileşmesi de dava hakkını etkileyebilir.

Geçici ayırt etme gücü yokluğu, yanılma, aldatma ve korkutmaya dayanan eşin iptal hakkı bakımından süre özellikle önemlidir. İptal sebebinin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin kalkmasından itibaren altı ay, her hâlde evlenmenin üzerinden beş yıl geçmesiyle bu hak düşer. Bu nedenle dilekçede yalnızca nikâh tarihinin değil, olayın ne zaman öğrenildiğinin de açık olması gerekir.

Yasal temsilci izni bulunmayan evlilikte temsilcinin dava hakkı ayrıca değerlendirilir. Evlenen kişinin daha sonra on sekiz yaşını doldurması, kısıtlılıktan çıkması veya kanunda belirtilen gebelik hâli, bu sebebe dayalı iptal kararı verilmesine engel olabilir. Bütün iptal sebeplerine tek bir süre ve tek bir dava hakkı kuralı uygulamak doğru sonuç vermez.

Evliliğin iptali davası nerede ve nasıl açılır?

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır: Eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde dava açılabilir.

Dilekçenin odağında nikâhın neden geçersiz sayılmasının istendiği bulunmalıdır. İddia edilen olayın tarihi, nikâh anıyla bağlantısı, olayın ne zaman öğrenildiği ve hangi delillerle ispatlanacağı anlatılır. Sebebe göre nüfus kayıtları, önceki evliliğe ilişkin belgeler, sağlık kayıtları, yazışmalar ve tanık beyanları önem kazanabilir. Mahkeme, delilleri ve gerektiğinde yapılacak uzman incelemesini somut uyuşmazlığa göre değerlendirir.

İptal kararı çocukları ve eşlerin haklarını nasıl etkiler?

İptal kararı, bu evlilikten doğan çocukların durumunu ortadan kaldırmaz. Çocuklar, anne ve baba iyi niyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Çocuklarla anne ve baba arasındaki ilişkilere boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır; velayet ve bakım konularında çocuğun yararı değerlendirilir.

Evlenirken iyi niyetli olan eş, bu evlilikle kazandığı kişisel durumunu korur. Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında da boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Dolayısıyla “nikâh iptal edilince bütün haklar silinir” düşüncesi kanunun düzenlediği sonuçları yansıtmaz. Aile hukukuyla ilgili diğer yazılara boşanma davaları arşivinden ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Nikâhtan hemen sonra iptal davası açılabilir mi?

Nikâhtan sonra kısa süre geçmiş olması tek başına iptal sebebi değildir. Kanunda sayılan sebebin bulunması ve davayı açan kişinin o sebebe dayanma hakkına sahip olması gerekir.

Eşim evlendikten sonra beni aldattı. Evliliğin iptalini isteyebilir miyim?

Evlilikten sonraki sadakatsizlik ile evlenmeye karar verirken kanunda tanımlanan biçimde aldatılmış olmak farklıdır. Sonradan gerçekleşen olayın boşanma bakımından etkisi ayrıca değerlendirilir.

İptal sebebi varsa nikâh kendiliğinden sona erer mi?

Hayır. Batıl evlilik ancak hâkim kararıyla sona erer; mutlak butlan hâlinde dahi karar verilene kadar geçerli evliliğin sonuçlarını doğurur.

Evliliğin iptali davasında çocukların hakları kaybolur mu?

Hayır. Kanun, iptaline karar verilen evlilikten doğan çocukların evlilik içinde doğmuş sayılacağını açıkça düzenler.

Av. İlkay Uyar Kaba – Son Güncelleme: Eylül 2026 : 

Yazar ve hukuki inceleme: İlkay Uyar Kaba. Bu yazı genel bilgilendirme içindir; dava hakkı, süre ve deliller somut olayın belgelerine göre değerlendirilir.